Jeszcze raz o słowie “poniemiecki”

„Jak sosny w płytkim piasku“

2016 Vortrag Beata Kozak

2016 Wykład Beaty Kozak, foto Christine Ziegler

Podczas podróży po polskich Ziemiach Odzyskanych czyli dawnych terenach niemieckich często zadawałem sobie pytanie, co to oznacza dla ich obecnych mieszkańców, że żyją w miejscu, gdzie swoje piętno odcisnęła, przynajmniej po części, inna kultura. Dlatego z zainteresowaniem czekałem na wystąpienie Beaty Kozak i nie rozczarowałem się. Otworzyły mi się oczy i zrozumiałem, że rzeczywistość była jeszcze bardziej skomplikowana, niż to sobie wyobrażałem. Bo wystarczy uświadomić sobie, że wszędzie, tak w mieszkaniach jak i w mieście, znajdowały się ślady pozostawione przez poprzednich mieszkańców. Jednocześnie jednak nowo przybyli najwyraźniej nie odczuwali potrzeby skonfrontowania swej aktualnej sytuacji z własnym losem ludzi wypędzonych. Mieli inne zmartwienia i żyli „jak sosny w płytkim piasku“. To sprawiało, że dzieci tym ciężej odczuwały mroczne tajemnice życia w nowym miejscu, na co nakładała się jeszcze oficjalna propaganda, która praktycznie negowała sam fakt istnienia jakiejkolwiek niemieckiej przeszłości.

Beata Kozak opisała tę skomplikowaną mieszankę uczuć na podstawie własnych doświadczeń i zrobiła to autentycznie, plastycznie i z dużym poczuciem humoru. Miejsca poniemieckie cechował „brak jednoznaczności i pewności“, ale dobrze jest usłyszeć, że w życiu codziennym częstokroć ratowało ludzi właśnie poczucie humoru, na przykład ironiczne odwrócenie rządowych sloganów, bo się wcale nie przyszło, tylko się “wróciło”.

Spotkanie uświadomiło słuchaczom, że poniemieckie doświadczenia głęboko naznaczyły polskich mieszkańców dawnych ziem niemieckich. W kontekście relacji polsko-niemieckich nasuwa się pytanie, jak takie doświadczenia wpływają i będą  wpływały na  stosunek tych osób do Niemiec?

2016 Vortrag Beata Kozak

2016 wykład Beaty Kozak, poniemieckie meble; foto (z ekranu bimera) Christine Ziegler

(Tłumaczyła Ewa Maria Slaska)